{"id":1524,"date":"2026-02-13T13:05:50","date_gmt":"2026-02-13T12:05:50","guid":{"rendered":"https:\/\/www.reitzesmits.nl\/?p=1524"},"modified":"2026-03-07T10:43:27","modified_gmt":"2026-03-07T09:43:27","slug":"waarom-langzaam-studeren","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reitzesmits.nl\/en\/waarom-langzaam-studeren\/","title":{"rendered":"Waarom langzaam studeren"},"content":{"rendered":"

Amateur of prof, allemaal zoeken we naar de beste manier om het spelen van een nieuw werk onder duim en knie te krijgen. Vaak kennen we een paar vaste manieren die hun nut bewezen hebben. Maar als we lastige passages tegenkomen werken die niet altijd en bovendien, als we steeds dezelfde manier van werken toe passen op alle muziek, dreigt het resultaat gelijkvormig te worden.
\nDan moeten we erkennen dat als je het resultaat wilt verbeteren je de studiemethode moet aanpassen. Het studeren zelf vraagt dan om aandacht.<\/p>\n

In de beginfase van het onderwijs, vooral bij kinderen, werkt \u201ctrial and error\u201d (steeds blijven proberen en leren van de vergissingen) vaak beter dan een rationele benadering. Als de docent op het juiste moment bijstuurt of een goed voorbeeld geeft, kan de gewenste vaardigheid snel worden aangeleerd. Maar in het muziekonderwijs aan gevorderden wordt er weinig aandacht geschonken aan de manier van studeren. Alle verbeterpunten worden in de les netjes benoemd, maar bij het studeren probeert de leerling dat vaak nog op de oude manier aan te leren, door eindeloos proberen.<\/p>\n

Helaas weet ons motorisch systeem niet wanneer iets goed of fout is, het voert domweg uit wat via het oor al luisterend gecorrigeerd zal moet worden. Maar, ook helaas, als van de tien keer proberen er vier keer een fout gemaakt is, slijt die foute beweging net zo makkelijk in ons systeem als de juiste. Stel dat elke mislukte poging gecompenseerd wordt door een goede, dan blijft er van de tien keer proberen maar een rendement van twee over. Dat is niet effici\u00ebnt. Is het niet handiger om dan alleen die twee keer liefst meteen foutloos te spelen?<\/p>\n

Bewegingen worden aangeleerd door steeds een min of meer vast patroon van hersencellen te activeren, waardoor er als het ware een spoor van verbindingen ontstaat, dat soepel de spierbeweging aanstuurt. Als er fouten worden gemaakt bij het studeren, wordt het maken van de juiste hersensporen tegengewerkt en duurt het langer voor de goede bewegingspatronen tot stand komen.<\/p>\n

Gewapend met dit inzicht zullen we het wel laten om tijd te verliezen door alleen maar al proberend tot de gewenste uitvoering te komen. Om zekerder te zijn van het resultaat werkt vrijwel iedereen nog steeds met een bekende, eenzijdige, maar vooral tijdrovende methode: langzaam studeren. Ge\u00efnspireerd door de school van Widor en Dupr\u00e9 is dit onder organisten nog steeds de meest gebruikte manier om iets onder de knie te krijgen. Het hele stuk wordt zo langzaam gespeeld, dat zelfs de lastigste passage nog te doen is. Moeilijke passages worden een paar keer extra gedaan (vaak nog langzamer), maar het langzaam spelen wordt net zo lang volgehouden als nodig is. Het doet een groot beroep op ons geduld en is muzikaal tamelijk frustrerend.<\/p>\n

Laten we eens bekijken wat de bezwaren zijn van deze methode en welke alternatieven er zijn.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bezwaren tegen het langzaam studeren<\/i><\/p>\n

De aandacht voor de juiste noten wordt allesbepalend, terwijl de muziek vervormd, namelijk te langzaam klinkt. Bij deze methode krijgt de muziek sowieso weinig aandacht: \u2018ik studeer altijd eerst de noten, de muziek komt later\u2019 is een veelgehoord excuus om op deze voet door te gaan.<\/p>\n

De leraar wordt geacht er in de les de muziek in te brengen. Helaas zitten de bewegingen en oude gewoonten dan meestal al vast en kost het moeite om dat weer te veranderen.<\/p>\n

Natuurlijk is het gemakkelijker en veiliger om moeilijke bewegingen rustig uit te voeren, maar daarmee leer je nog niet om het ook snel te kunnen spelen. Vaak wordt er langzaam gespeeld omdat het lezen op sommige plaatsen gecompliceerd is, niet zozeer de bewegingen (is Reger of Messiaen moeilijk om te spelen of vooral om te lezen?).<\/p>\n

Er worden in feite automatismen aangeleerd. De student hoopt dat zijn vingers straks altijd de goede weg zullen vinden als hij dit maar lang genoeg volhoud. Er wordt een gesloten automatisme opgebouwd, er ontstaat een motorisch gedrilde speelautomaat. De angst voor een hapering is onvermijdelijk ingebakken in dit proces. Vaak lukt het ook alleen nog maar als de gespeelde noot ook wordt gelezen tijdens het induwen van de toets. Vooruitlezen, wat in een sneller tempo noodzakelijk is, leidt tot paniek.<\/p>\n

Als de langzaam ingestudeerde noten vervolgens op tempo worden uitgevoerd, ontstaat vaak de indruk van een te snel afgespeelde opname (denk aan de oude slapsticks of een vooruitspoelende film). Het gevoel voor tijd (ritme, tempo, ritenuto, rubato, snelle bewegingen zoals versieringen) wordt in feite afgeleerd. Dat wordt deels gecorrigeerd door met metronoom te studeren, wat het tempo constant houdt maar elke ritmische souplesse in de kiem smoort.
\nDe accentuering wordt gevoeld op een te kleine notenwaarde: in plaats van bijvoorbeeld een puls per kwart klinkt de muziek per achtste noot.
\nFraseringen worden in te korte verbanden aangebracht, per motief, in plaats van een logische opbouw in voor- en nazinnen of een langere lijn over een samenhangende passage.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Een andere studiemethode<\/i><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Net zoals het niet lukt om langzaam over een slootje te springen, zo kunnen sommige bewegingen alleen op de juiste snelheid worden aangeleerd, zoals bij het vangen van een bal, waarbij de twee hersenhelften razendsnel reageren op het samenvallen van tijd en plaats (de samenwerking tussen de twee hersenhelften).<\/p>\n

Een ander voorbeeld: bij het traplopen op een bekende trap is het niet nodig om nog naar de voeten of de treden te kijken, het gaat automatisch. Bij een onbekende trap is het even opletten, maar na een paar stappen voelen we dat verder goed aan (we maken gebruik van een \u2018open\u2019 automatisme: we passen ons bewegingspatroon aan aan de omstandigheden). Te langzaam lopen zou ons eerder in de war brengen.<\/p>\n

Terug naar dat slootje: dat kan alleen maar in \u00e9\u00e9n keer. Langzaam uitproberen leidt hier zeker tot een nat pak. Hoe dat meestal gaat: we lopen naar de rand van de sloot, schatten de breedte in, lopen achterwaarts terug om een aanloop te nemen. Ondertussen \u2018berekenen\u2019 de hersenen hoe lang de aanloop moet zijn (ons gewicht, de snelheid, de afstand). We staan even stil voordat we beginnen te rennen en voelen inwendig al hoe ons lichaam over de sloot zal zweven (of we vertrouwen het niet en zien ons al plonzen, en wagen het liever niet).<\/p>\n

Hoe de sprong uiteindelijk afloopt interesseert ons nu even niet. Maar de overeenkomst met het instuderen van bewegingen op ons instrument is duidelijk. Er ontstaat in ons hoofd kennelijk een voorstelling van de beweging die we gaan maken, een mentaal beeld, een soort \u2018fictief lichaam\u2019 (zoiets als we in dromen ervaren), dat we als het ware vooruit kunnen sturen. Daarvan zouden we bij het instuderen van muziek en de speelbewegingen bewust gebruik kunnen maken.<\/p>\n

Bij passages die niet op het zicht in een vloeiend tempo gespeeld kunnen worden zou dat er zo uit kunnen zien:<\/p>\n

– Kijk goed naar de noten van een bepaalde fragment, zodanig dat alle details te overzien zijn en de muziek inwendig te horen is (afhankelijk van de moeilijkheid kan het fragment korter of langer zijn, van een akkoordverbinding tot een of hooguit twee maten).<\/p>\n

– Stel je voor hoe de bewegingen voelen zonder te spelen (beweeg desnoods zachtjes de vingers mee), zodanig dat het op den duur uit het hoofd gaat, zonder te lezen.<\/p>\n

– Voer dan pas de beweging uit (vloei als het ware in die voorstelling, dat \u2018fictieve lichaam\u2019), en ontdek wat er nog verbeterd kan worden, ook in de uitdrukking van de muzikale elementen.<\/p>\n

– Herhaal dit een aantal malen (min of meer in tempo, met muzikale samenhang), herken de aarzelingen en verbeter het mentaal voor elke nieuwe poging, zodat er nauwelijks vergissingen gemaakt hoeven te worden (waarmee ingestudeerde fouten worden vermeden en ook het vertrouwen in het resultaat groeit).<\/p>\n

– Werk eens van achteren naar voren, in korte samenhangende passages. Dan is de verleiding om gedachteloos door te spelen minder groot (die passage is immers al gedaan) en het voorkomt \u2018trial and error\u2019. Op deze manier, steeds vanaf een eerder punt verder spelend kom je steeds op bekend terrein, en is er meer kans op succes dan (ijdele) hoop dat een minder bekende volgende passage misschien wel gaat lukken.<\/p>\n

– Als de noten al spelend goed te volgen zijn en je kunt anticiperen op wat er komen gaat, is er geen reden meer om dat langzaam te doen. Van buitenaf ziet het er misschien wat vreemd uit, iemand die voornamelijk stil zit achter het klavier, van binnen wordt echter al het werk gedaan dat bij het \u2018noten studeren\u2019 nauwelijks aan bod komt. En uiteindelijk bespaart het tijd.<\/p>\n

Het grote voordeel van deze methode is dat de muzikale samenhang steeds gewaarborgd is. Behalve het inwendig voorbereiden van de bewegingen (plaats), kunnen ook de ritmische aspecten (tijd) worden voorvoeld. Er ontstaat een totaalbeeld dat steeds verder kan worden ontwikkeld en een artistiek groeiproces mogelijk maakt.<\/p>\n

 <\/p>\n

Hiermee wordt het nut van langzaam studeren in bepaalde situaties niet ontkend, maar wel van kritische kanttekeningen en een alternatief voorzien. Als het al nodig lijkt om bepaalde passages langzaam ter studeren, is het belangrijk om de muzikale samenhang op een andere manier bewust te worden. Bijvoorbeeld door bepaalde stemmen weg te laten en de muziek in een uitgedunde versie al in tempo te spelen (alleen de melodie, misschien met de bas; ook de docent kan in de les de aanvullende stemmen spelen). Zo wordt het innerlijke beeld van de muziek opgebouwd, dat ook bij het langzaam studeren de achtergrond blijft vormen van het studieproces. Ook opnames (liefst de \u2018juiste\u2019, of beter nog een vergelijking van verschillende uitvoeringen) kunnen helpen de muzikale voorstelling bij de student op te bouwen.<\/p>\n

Ook bij het langzamer spelen kunnen dan bewust timing, articulatie, stemvoering, enzovoort, aangebracht worden, als bij een uitvergrote foto, zolang vermeden wordt dat er alleen maar losse pixels worden gespeeld, en ook het inzoomen, op tempo spelen, niet wordt vergeten.<\/p>\n

Te snel studeren, onbewust van de opbouw van de bewegingspatronen, heeft ook vele nadelen (slordigheid, onrust, het moeizaam afleren van ingeslopen fouten). Maar het is van belang om niet in het tegendeel te vervallen door alleen langzaam te studeren, zonder de nadelen daarvan te overzien.<\/p>\n

Docenten zijn zich er vaak niet van bewust hoe een leerling studeert. Leerlingen grijpen vaak uit zichzelf terug op beproefde oude methodes, die niet meer voldoende resultaat bieden op een hoger niveau. In de praktijk blijken leerlingen verbaasd te kunnen zijn over het resultaat van een betere studiemethode. Ze krijgen dingen voor elkaar die ze eerder niet hadden aangedurfd.<\/p>\n

Het studeren wordt dan een ontdekkingstocht naar de eigen mogelijkheden.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Amateur of prof, allemaal zoeken we naar de beste manier om het spelen van een nieuw werk onder duim en knie te krijgen. Vaak kennen we een paar vaste manieren die hun nut bewezen hebben. Maar als we lastige passages tegenkomen werken die niet altijd en bovendien, als we steeds dezelfde manier van werken toe […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1529,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,4,19],"tags":[],"class_list":["post-1524","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-geen-categorie","category-nieuws","category-teksten"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reitzesmits.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1524","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reitzesmits.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reitzesmits.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reitzesmits.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reitzesmits.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1524"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reitzesmits.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1524\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1544,"href":"https:\/\/www.reitzesmits.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1524\/revisions\/1544"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reitzesmits.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1529"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reitzesmits.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1524"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reitzesmits.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1524"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reitzesmits.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1524"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}